AI đến từ đâu? Ba mốc đáng nhớ

Nhiều người nghĩ AI mới có vài năm nay, vì họ biết đến nó qua các ứng dụng trò chuyện. Thật ra AI có một lịch sử dài. Nhớ ba mốc là đủ hiểu vì sao nó giỏi chỗ này, dở chỗ kia.

Mỗi mốc là một cách khác nhau để dạy máy.

Mốc 1: cái tên ra đời. Giữa thập niên 1950, một nhóm nhà nghiên cứu đề xuất một đợt nghiên cứu mùa hè về "artificial intelligence", tức trí tuệ nhân tạo. Từ đó AI có tên gọi riêng. Thời đầu, người ta thường dạy máy bằng cách tự viết luật cho nó.

Mốc 2: máy học từ ví dụ. Năm 2012, một bài báo khoa học mô tả mạng nơ-ron sâu luyện trên rất nhiều ảnh, cho kết quả nhận diện tốt hơn rõ rệt các cách làm trước. Giống đứa trẻ xem nhiều ảnh con mèo rồi tự biết mèo là gì, thay vì học thuộc định nghĩa. Mỗi hệ thống như vậy thường chỉ được luyện cho một việc cụ thể.

Mốc 3: máy đọc cả thư viện. Năm 2017, một bài báo giới thiệu kiến trúc Transformer. Ít năm sau, các mô hình ngôn ngữ cỡ lớn được luyện trên lượng chữ khổng lồ để đoán chữ tiếp theo. Một bài báo năm 2020 cho thấy mô hình càng lớn càng làm được việc mới chỉ từ vài ví dụ trong câu lệnh. Rồi các ứng dụng trò chuyện đến tay đông đảo người dùng.

Thử ngay

Hai hiểu lầm hay gặp, đối chiếu cho nhanh.

Hiểu lầm: AI mới xuất hiện, nên chắc chưa có gì đáng tin.

Nên hiểu: Nền tảng đã có từ lâu. Cái mới là ai cũng nói chuyện được với nó bằng lời thường ngày.

Hiểu lầm: Có máy từng thắng nhà vô địch cờ vua thế giới, vậy nó hiểu mọi thứ như người.

Nên hiểu: Thắng một trò, dù khó, không có nghĩa là hiểu mọi thứ. Máy ấy được làm ra cho đúng trò đó.

Nhớ nhanh

• AI không mới: cái tên đã có từ giữa thập niên 1950.
• Ba cách dạy máy: người viết luật, máy học từ ví dụ, máy đọc cả thư viện.
• Giỏi một việc không có nghĩa là hiểu mọi thứ.

Tiếp theo, phân biệt mấy cái tên hay bị nhầm: AI, học máy, AI tạo sinh: khác nhau thế nào?